Blok 2 · Ders 13

Hatalarla barışmak: try, catch, throw

Programın çökmeden hatayı yakalamasını, kendi hata mesajlarını üretmeyi ve yığın izini (stack trace) okumayı öğreniyorsun.

75–100 dk
Önce: Ders 12

Bu dersin sonunda

Çalışma zamanı hatasının programı neden durdurduğunu açıklayabilir, try / catch ile yakalayıp programı sürdürebilirsin
Hata objesinin name, message ve stack alanlarını okuyup doğru yerde kullanabilirsin
throw new Error(...) ile kendi hatanı fırlatabilir, finally ile her durumda çalışan temizliği yazabilirsin
Birkaç fonksiyonun birbirini çağırdığı bir programın yığın izini satır satır okuyup hatanın kaynağını bulabilirsin
Fonksiyonlarına gelen değerleri erken doğrulayıp açık hata mesajları üretebilirsin
Hangi hatayı yakalayacağına, hangisini yeniden fırlatacağına karar verebilirsin

Bu sayfada

Çalışma zamanı hatası: program yolda düşer
try / catch: dene, olmazsa yakala
Hata objesi: name, message, stack
throw: kendi hatanı fırlat
finally: her durumda çalışan temizlik
Yığın izini okumak
Girdi doğrulama: erken ve açık hata
Ne zaman yakalamalı, ne zaman yakalamamalı?
Sık çalışma zamanı hataları
Görevler
Kendini sına
Kayıt noktası

Isınma: Ders 10–12

Kodu çalıştırmadan, kafandan cevapla. Sonra cevaplara bak.

const takim = [{ isim: "Ahri", hp: 100 }] iken takim.find((s) => s.isim === "Lux")?.hp ?? "yok" ne verir?
Aynı satırda ?. yerine düz nokta yazsaydın (takim.find(…).hp) ne olurdu?
const yaz = () => console.log("Baron doğdu!") iken setTimeout(yaz, 1000) ile setTimeout(yaz(), 1000) arasındaki fark ne?
JSON.parse('{"hp": 100}').hp + 50 kaç eder?

Cevapları göster

"yok". find bulamayınca undefined döndürür; ?. undefined'ın içine bakmadan undefined verir, ?? da onun yerine "yok" koyar (Ders 12).
Program durur: TypeError: Cannot read properties of undefined (reading 'hp'). Bu derste böyle hataların programı neden durdurduğunu ve nasıl yakalanacağını göreceksin.
İlki yaz fonksiyonunu bir saniye sonra çağrılmak üzere verir. İkincisi yaz'ı hemen çağırır ve setTimeout'a dönen değeri, yani undefined'ı verir; program TypeError ile durur (Ders 10).
150. JSON.parse JSON metnini objeye çevirir; hp artık bir sayı.

Şimdiye kadar bir hata çıktığında program durdu, sen de kodu düzeltip yeniden çalıştırdın. Ama her hata senin yanlışın değildir: bozuk bir kayıt dosyası, kullanıcının yanlış yazdığı bir ad, ileride internetten gelmeyen bir yanıt. Bu derste programının böyle durumlarda çökmek yerine hatayı yakalamasını ve açık mesajlı kendi hatalarını fırlatmasını sağlamayı, bir şey ters gittiğinde de yığın izini okuyup sorunun kaynağına inmeyi öğreneceksin.

Bütün örnekleri C:\kod\ogren\ders13.js dosyasına yaz; her yeni örnekten önce eski kodu sil ya da satırların başına // koy.

Çalışma zamanı hatası: program yolda düşer

Ders 12'nin son görevinde listeye bozuk bir kayıt eklediğinde programın durduğunu görmüştün. Şimdi aynı sorunu baştan ele alalım. Oyunun kayıt sisteminde her oyuncunun kaydı bir JSON metni; Lux'un kaydı yazılırken oyun kapanmış ve metnin sonu eksik kalmış. Program bütün kayıtları sırayla okuyor:

ders13.js

1const kayitlar = [2    '{"isim": "Ahri", "seviye": 7}',3    '{"isim": "Lux", "seviye":',4    '{"isim": "Jinx", "seviye": 11}',5]6 7for (const kayit of kayitlar) {8    const oyuncu = JSON.parse(kayit)9    console.log(oyuncu.isim + " seviye " + oyuncu.seviye)10}11console.log("Bütün kayıtlar okundu")

Hata çıktısı

Ahri seviye 7<anonymous_script>:1{"isim": "Lux", "seviye": SyntaxError: Unexpected end of JSON input    at JSON.parse (<anonymous>)    at Object.<anonymous> (C:\kod\ogren\ders13.js:8:25)    ... Node.js v24.20.0

JSON metinlerinin içinde çift tırnak olduğu için kayıtları tek tırnakla yazdık; iki tırnağın da geçerli olduğunu Ders 1'de görmüştün.

Ahri'nin kaydı okundu, Lux'unkinde program durdu. Jinx'in kaydı hiç okunmadı, son satır da hiç çalışmadı: tek bir bozuk kayıt, sağlam olanları da yanında götürdü.

Bu mesajın biçimini Ders 12'den tanıyorsun: <anonymous_script>:1 ayrıştırılan metnin 1. satırı, altındaki satır da senin kodun değil JSON metninin kendisi. Unexpected end of JSON input, "JSON metni beklenmedik yerde bitti" demek.

Senin dosyandaki yeri at Object.<anonymous> (C:\kod\ogren\ders13.js:8:25) satırı gösteriyor: 8. satır. Ders 1'de bu at satırları için "şimdilik geç" demiştik; bu derste onları okumayı öğreneceksin.

JavaScript neden durur da bozuk kaydı atlayıp devam etmez? Çünkü sana "bu durumda ne yapmamı isterdin?" diye soramaz: kaydı atlamak mı, boş bir oyuncu oluşturmak mı, kullanıcıya haber vermek mi? Bunu bilemez.

Yanlış bir değerle devam etmek daha kötü sonuçlar doğurabilir: altın yanlış hesaplanır, bozuk veri sağlam kaydın üstüne yazılır. Bu yüzden JavaScript en güvenli yolu seçer: durur ve neyin nerede bozulduğunu söyler.

if ile önleyemez miyiz? Ders 12'de ?. ile undefined'a karşı önlem almıştın; o işe yarıyordu, çünkü neyi denetleyeceğin belliydi. Ama bir JSON metninin bozuk olup olmadığını anlamak için bütün tırnakları, parantezleri ve virgülleri denetleyen bir kod yazman gerekirdi, yani JSON.parse'ı baştan yazman. Daha akıllıcası şu: dene, olmazsa ne yapacağını söyle.

`try` / `catch`: dene, olmazsa yakala

JavaScript

try {    // hata çıkarabilecek satırlar} catch (hata) {    // hata çıkınca çalışacak satırlar}

try "dene" demek. İçindeki satırlar sırayla çalışır.
Bir satırda hata çıkarsa try'ın kalan satırları atlanır, program catch ("yakala") bloğuna geçer.
catch'in parantezindeki hata, yakalanan hatayı tutan bir değişkendir. Adını sen seçersin; internetteki kodlarda çoğunlukla err, error ya da e göreceksin.
Hata çıkmazsa catch bloğu hiç çalışmaz.
İki durumda da program, catch'in kapanan süslü parantezinden sonra yoluna devam eder.

Kayıt programını düzelt: döngünün içindeki iki satırı try'ın içine al, altına bir catch ekle. try / catch döngünün içinde olduğu için her kayıt ayrı ayrı denenir.

ders13.js

1const kayitlar = [2    '{"isim": "Ahri", "seviye": 7}',3    '{"isim": "Lux", "seviye":',4    '{"isim": "Jinx", "seviye": 11}',5]6 7for (const kayit of kayitlar) {8    try {9        const oyuncu = JSON.parse(kayit)10        console.log(oyuncu.isim + " seviye " + oyuncu.seviye)11    } catch (hata) {12        console.log("Bozuk kayıt atlandı: " + hata.message)13    }14}15console.log("Bütün kayıtlar okundu")

Çıktı

Ahri seviye 7Bozuk kayıt atlandı: Unexpected end of JSON inputJinx seviye 11Bütün kayıtlar okundu

Lux'un turunda 9. satırdaki JSON.parse hata fırlattı. 10. satır atlandı, program 12. satıra geçti ve hatanın açıklamasını (hata.message) yazdı. Döngü Jinx'le sürdü, son satır da çalıştı. Program artık çökmüyor; bir kaydı atladığını ve nedenini söylüyor.

Şekil 13.1 try içinde hata çıkınca kalan satırlar atlanır, program catch'ten devam eder. Hata yoksa catch hiç çalışmaz.

Sık hataSyntaxError: Missing catch or finally after try

Ne zaman çıkar? try bloğunu yazıp arkasına catch (ya da birazdan göreceğin finally) eklemeyince.

ders13.js

1try {2    const oyuncu = JSON.parse('{"isim": "Ahri"}')3    console.log(oyuncu.isim)4}5console.log("Kayıt okundu")

Hata çıktısı

C:\kod\ogren\ders13.js:4}^ SyntaxError: Missing catch or finally after try    at wrapSafe (node:internal/modules/cjs/loader:1861:18)    ... Node.js v24.20.0

Nasıl düzelir? try tek başına duramaz; arkasına catch (hata) { ... } ekle. Bu bir yazım hatası olduğu için program hiç başlamadı: ne Ahri ne Kayıt okundu yazıldı.

Sık hataReferenceError: hata is not defined

Ne zaman çıkar? catch (hata)'daki hata'yı catch bloğunun dışında kullanınca.

ders13.js

1try {2    JSON.parse('{"isim": "Lux", "seviye":')3} catch (hata) {4    console.log("Kayıt bozuk")5}6console.log(hata.message)

Hata çıktısı

Kayıt bozukC:\kod\ogren\ders13.js:6console.log(hata.message)            ^ ReferenceError: hata is not defined    at Object.<anonymous> (C:\kod\ogren\ders13.js:6:13)    ... Node.js v24.20.0

Nasıl düzelir? hata yalnızca catch'in süslü parantezleri içinde vardır (blok kapsamı, Ders 10). Onu kullanan satırı catch'in içine taşı.

Hata objesi: `name`, `message`, `stack`

catch (hata)'daki hata bir obje (Ders 4). Bir hata çıkınca JavaScript bu objeyi oluşturur, içine hatayla ilgili bilgileri koyar ve catch'e verir. Bazı kaynaklar hata nesnesi der; nesne ile obje aynı şey. İçine bakmak için Lux'un bozuk kaydını tek başına dene:

ders13.js — ogren — Visual Studio Code

ders13.js

1const kayit = '{"isim": "Lux", "seviye":'2 3try {4    JSON.parse(kayit)5} catch (hata) {6    console.log("Tür:", hata.name)7    console.log("Mesaj:", hata.message)8}

PROBLEMSOUTPUTDEBUG CONSOLETERMINAL

PS C:\kod\ogren> node ders13.jsTür: SyntaxErrorMesaj: Unexpected end of JSON input

Ln 1, Col 1Spaces: 4UTF-8JavaScript

console.log'a virgülle birden çok şey verince araya boşluğu kendisi koyar (Ders 1).

Alan	İçinde ne var?	Ne için kullanılır?
`name`	Hatanın türü: `SyntaxError`, `TypeError`, `RangeError`, `Error`…	Programda karar vermek: `if (hata.name === "SyntaxError")`
`message`	Ne olduğunu anlatan açıklama	Ekranda göstermek
`stack`	Tür, mesaj ve altındaki `at …` satırları	Hatanın programda geçtiği yolu bulmak

Şekil 13.2 hata bir obje. Üç alanının her birinin ayrı bir işi var.

Ders 1'deki hata anatomisini hatırla: iki noktadan önceki tür aslında name, sonraki açıklama message. Program çökünce Node'un ekrana bastığı tür, mesaj ve at satırları da stack'in ta kendisi:

ders13.js

1const kayit = '{"isim": "Lux", "seviye":'2 3try {4    JSON.parse(kayit)5} catch (hata) {6    console.log(hata.stack)7}

Çıktıörnek, sende farklı çıkabilir

SyntaxError: Unexpected end of JSON input    at JSON.parse (<anonymous>)    at Object.<anonymous> (C:\kod\ogren\ders13.js:4:10)    at Module._compile (node:internal/modules/cjs/loader:1929:14)    ...

at satırlarındaki yol ve sayılar bilgisayarına ve Node sürümüne göre değişir; çıktının "örnek" olması bundan. console.log(hata) yazarsan Node yine bu metni yazar. Node'un kendi hatalarında bazen bir alan daha olur: code. Ders 10'daki setTimeout hatasının sonunda gördüğün code: 'ERR_INVALID_ARG_TYPE' buydu.

`throw`: kendi hatanı fırlat

Şimdiye kadar hataları JavaScript fırlattı. Sen de fırlatabilirsin. Neden isteyesin? Bir dükkân fonksiyonuna bak:

ders13.js

1function satinAl(esya, altin) {2    return altin - esya.fiyat3}4 5const kilic = { ad: "Uzun Kılıç", fiyat: 350 }6let altin = 2007altin = satinAl(kilic, altin)8console.log("Kalan altın: " + altin)

Çıktı

Kalan altın: -150

Paran yetmediği hâlde kılıcı aldın, altının eksiye düştü. Program çökmedi, mesaj da yok; ama sonuç yanlış: bir mantık hatası. Bu, çökmekten daha tehlikelidir: yanlış değer programın içinde dolaşmaya devam eder ve sorun çok sonra, bambaşka bir yerde ortaya çıkar.

satinAl paranın yetmediğini fark edebilir, ama ne yapılacağına karar veremez. Oyuncuya mesaj mı gösterilsin, daha ucuz bir eşya mı önerilsin? Bunu onu çağıran kod bilir. satinAl'ın işi, sorunu yüksek sesle haber vermektir:

ders13.js

1function satinAl(esya, altin) {2    if (altin < esya.fiyat) {3        throw new Error("Yetersiz altın")4    }5    return altin - esya.fiyat6}7 8const kilic = { ad: "Uzun Kılıç", fiyat: 350 }9let altin = 20010altin = satinAl(kilic, altin)11console.log("Kalan altın: " + altin)

Hata çıktısı

C:\kod\ogren\ders13.js:3        throw new Error("Yetersiz altın")        ^ Error: Yetersiz altın    at satinAl (C:\kod\ogren\ders13.js:3:15)    at Object.<anonymous> (C:\kod\ogren\ders13.js:10:9)    ... Node.js v24.20.0

throw "fırlat" demek. new Error("Yetersiz altın") yeni bir hata objesi üretir; parantezin içindeki metin onun message'ı olur. new sözcüğünü Ders 16'da sınıflarla öğreneceksin; şimdilik throw new Error("...") kalıbını olduğu gibi yaz.

Çıktıyı oku: tür Error, mesaj senin yazdığın Yetersiz altın. at satinAl (…:3:15) hatanın satinAl fonksiyonunun içinde, 3. satırda fırlatıldığını; at Object.<anonymous> (…:10:9) da satinAl'ın 10. satırdan çağrıldığını söylüyor. 11. satır hiç çalışmadı: eksi altın bu kez programa sızamadı.

throw da Ders 6'daki return gibi fonksiyonu o satırda bitirir. Farkı şu: return çağırana bir sonuç verir, throw ise bir hata fırlatır. Çağıran bu hatayı try / catch ile yakalayabilir:

ders13.js

1function satinAl(esya, altin) {2    if (altin < esya.fiyat) {3        throw new Error("Yetersiz altın")4    }5    return altin - esya.fiyat6}7 8const kilic = { ad: "Uzun Kılıç", fiyat: 350 }9let altin = 20010 11try {12    altin = satinAl(kilic, altin)13    console.log("Kılıç alındı")14} catch (hata) {15    console.log("Alınamadı: " + hata.message)16}17console.log("Kalan altın: " + altin)

Çıktı

Alınamadı: Yetersiz altınKalan altın: 200

satinAl hata fırlatınca 12. satırdaki atama hiç yapılmadı, 13. satır da atlandı; altin 200 olarak kaldı. 9. satırda altin'ı 500 yapıp yeniden çalıştırırsan Kılıç alındı ve Kalan altın: 150 yazar.

Sık hatathrow ile metin fırlatmak

Ne zaman çıkar? throw new Error("...") yerine yalnızca throw "..." yazınca. JavaScript buna izin verir, ama fırlattığın şey bir hata objesi değil, düz bir metin olur.

ders13.js

1function satinAl(esya, altin) {2    if (altin < esya.fiyat) {3        throw "Yetersiz altın"4    }5    return altin - esya.fiyat6}7 8const kilic = { ad: "Uzun Kılıç", fiyat: 350 }9satinAl(kilic, 200)

Hata çıktısı

 C:\kod\ogren\ders13.js:3        throw "Yetersiz altın"        ^Yetersiz altın(Use `node --trace-uncaught ...` to show where the exception was thrown) Node.js v24.20.0

Hata türü de at satırları da kayboldu: kimin satinAl'ı çağırdığını artık göremiyorsun. Node yalnızca metni yazıyor; nerede fırlatıldığını görmek için de programı node --trace-uncaught ile çalıştırmanı öneriyor. Yakalarsan durum daha da kötü:

ders13.js

1function satinAl(esya, altin) {2    if (altin < esya.fiyat) {3        throw "Yetersiz altın"4    }5    return altin - esya.fiyat6}7 8const kilic = { ad: "Uzun Kılıç", fiyat: 350 }9try {10    satinAl(kilic, 200)11} catch (hata) {12    console.log("Alınamadı: " + hata.message)13}

Çıktı

Alınamadı: undefined

Bir metnin message'ı, name'i, stack'i yoktur; üçü de undefined çıkar.

Nasıl düzelir? Her zaman throw new Error("...") yaz.

Sık hataReferenceError: error is not defined

Ne zaman çıkar? Error'u küçük harfle yazınca.

ders13.js

1function satinAl(esya, altin) {2    if (altin < esya.fiyat) {3        throw new error("Yetersiz altın")4    }5    return altin - esya.fiyat6}7 8const kilic = { ad: "Uzun Kılıç", fiyat: 350 }9satinAl(kilic, 200)

Hata çıktısı

C:\kod\ogren\ders13.js:3        throw new error("Yetersiz altın")        ^ ReferenceError: error is not defined    at satinAl (C:\kod\ogren\ders13.js:3:9)    at Object.<anonymous> (C:\kod\ogren\ders13.js:9:1)    ... Node.js v24.20.0

Nasıl düzelir? JavaScript'in hata türleri büyük harfle başlar: Error, TypeError, RangeError. error diye bir şey yok; mesaj da tam olarak bunu söylüyor.

`finally`: her durumda çalışan temizlik

Bazı işler hata çıksa da çıkmasa da yapılmalıdır: yükleme ekranını kapatmak, "meşgul" işaretini kaldırmak, ileride açacağın bir dosyayı kapatmak. Bunun için catch'ten sonra bir blok daha yazabilirsin: finally ("sonunda").

ders13.js

1function kayitYukle(kayit) {2    console.log("Yükleme ekranı açıldı")3    try {4        const oyuncu = JSON.parse(kayit)5        console.log("Hoş geldin " + oyuncu.isim)6    } catch (hata) {7        console.log("Kayıt bozuk: " + hata.message)8    } finally {9        console.log("Yükleme ekranı kapandı")10    }11}12 13kayitYukle('{"isim": "Ahri", "seviye": 7}')14kayitYukle('{"isim": "Lux", "seviye":')

Çıktı

Yükleme ekranı açıldıHoş geldin AhriYükleme ekranı kapandıYükleme ekranı açıldıKayıt bozuk: Unexpected end of JSON inputYükleme ekranı kapandı

Sağlam kayıtta sıra try → finally, bozuk kayıtta try → catch → finally oldu. İki durumda da yükleme ekranı kapandı.

Bu örnekte kapanış satırını finally yerine try / catch'in altına yazsan da aynı sonucu alırdın. finally'nin asıl gücü, fonksiyon yarıda bittiğinde ortaya çıkar: try ya da catch içindeki bir return ile ya da yakalanmayan bir hatayla. Önce return:

ders13.js

1function seviyeOku(kayit) {2    try {3        return JSON.parse(kayit).seviye4    } catch (hata) {5        return 16    } finally {7        console.log("Yükleme ekranı kapandı")8    }9}10 11console.log(seviyeOku('{"isim": "Ahri", "seviye": 7}'))12console.log(seviyeOku('{"isim": "Lux", "seviye":'))

Çıktı

Yükleme ekranı kapandı7Yükleme ekranı kapandı1

return fonksiyonu bitirir, ama fonksiyon sonucu geri vermeden hemen önce finally çalışır; mesajın, döndürülen sayıdan önce yazılması bundan. Kapanış satırını return'den sonraya yazsaydın hiç çalışmazdı (Ders 6).

`catch` olmadan `finally`

try'ın arkasına yalnızca finally de yazabilirsin. O zaman hata yakalanmaz: finally temizliğini yapar, ardından hata, fonksiyonu çağıran koda gider. Hatayı fonksiyonun içinde değil, onu çağıran yerde karşılamak istediğinde bu kalıp işine yarar:

ders13.js

1function seviyeOku(kayit) {2    console.log("Yükleme ekranı açıldı")3    try {4        return JSON.parse(kayit).seviye5    } finally {6        console.log("Yükleme ekranı kapandı")7    }8}9 10try {11    console.log(seviyeOku('{"isim": "Lux", "seviye":'))12} catch (hata) {13    console.log("Kayıt okunamadı: " + hata.message)14}

Çıktı

Yükleme ekranı açıldıYükleme ekranı kapandıKayıt okunamadı: Unexpected end of JSON input

seviyeOku bu kez hatayı yakalamadı. 4. satırdaki JSON.parse hata fırlatınca önce finally çalıştı ve yükleme ekranı kapandı; hata ancak ondan sonra dışarıdaki try'a ulaştı. Görev 2'de bu kalıbı kullanacaksın.

Ne oldu?	`try`	`catch`	`finally`
Hata yok	sonuna kadar çalışır	çalışmaz	çalışır
Hata çıktı	hatalı satırda kesilir	çalışır	çalışır
`try` içinde `return`	`return`'e kadar çalışır	çalışmaz	fonksiyon bitmeden çalışır
Hata çıktı, `catch` yok	hatalı satırda kesilir	yok	çalışır, sonra hata çağırana gider

Yığın izini okumak

Hata, birbirini çağıran birkaç fonksiyonun derininde çıkınca mesajdaki at satırları en iyi yol göstericin olur. Bir TFT dükkânı düşün: her birimin bir maliyeti var; takımın değerini bulmak için her birimin maliyeti yıldız sayısıyla çarpılıp sonuçlar toplanıyor.

ders13.js

1const dukkan = [2    { ad: "Ahri", maliyet: 4 },3    { ad: "Garen", maliyet: 1 },4    { ad: "Jinx", maliyet: 3 },5]6 7function birimBul(ad) {8    return dukkan.find((birim) => birim.ad === ad)9}10 11function birimDegeri(ad, yildiz) {12    const birim = birimBul(ad)13    return birim.maliyet * yildiz14}15 16function takimDegeri(takim) {17    let toplam = 018    for (const uye of takim) {19        toplam = toplam + birimDegeri(uye.ad, uye.yildiz)20    }21    return toplam22}23 24const takim = [25    { ad: "Ahri", yildiz: 2 },26    { ad: "Jinx", yildiz: 1 },27    { ad: "Yasuo", yildiz: 3 },28]29console.log("Takım değeri: " + takimDegeri(takim))

Hata çıktısı

C:\kod\ogren\ders13.js:13    return birim.maliyet * yildiz                 ^ TypeError: Cannot read properties of undefined (reading 'maliyet')    at birimDegeri (C:\kod\ogren\ders13.js:13:18)    at takimDegeri (C:\kod\ogren\ders13.js:19:27)    at Object.<anonymous> (C:\kod\ogren\ders13.js:29:32)    at Module._compile (node:internal/modules/cjs/loader:1929:14)    ... Node.js v24.20.0

Programda fonksiyonlar birbirini çağırıyor: ana program takimDegeri'ni, takimDegeri her üye için birimDegeri'ni, birimDegeri de birimBul'u. Hata mesajını yukarıdan aşağı, satır satır oku:

Satır	Ne söylüyor?
`C:\kod\ogren\ders13.js:13` ve `^`	Patladığı yer: 13. satır, `maliyet`'in başı.
`TypeError: … (reading 'maliyet')`	Ne oldu: `undefined`'ın içinden `maliyet` okunmak istendi. Demek ki `birim` `undefined`.
`at birimDegeri (…ders13.js:13:18)`	Hata `birimDegeri`'nin içinde, 13. satırın 18. karakterinde çıktı.
`at takimDegeri (…ders13.js:19:27)`	`birimDegeri`'ni `takimDegeri` çağırmıştı, 19. satırdan.
`at Object.<anonymous> (…ders13.js:29:32)`	`takimDegeri`'ni ana program çağırmıştı, 29. satırdan. `Object.<anonymous>`, dosyanın hiçbir fonksiyonun içinde olmayan kısmı demek.
`at Module._compile (node:internal/…)` ve sonrası	Node'un kendi iç kodu: dosyanı yükleyip çalıştıran kısım. Okumayı burada bırak.

Dosya adından sonraki iki sayı satır ve sütundur: 13:18, "13. satır, 18. karakter". VS Code'un sağ alt köşesindeki Ln 13, Col 18 göstergesi de aynı şeyi söyler.

Şekil 13.3 Hata anındaki çağrı yığını. Yığın izinin her at satırı bir kat: en üstte hatanın çıktığı fonksiyon, altında onu çağıranlar.

Şekilde bir şey dikkatini çekmeli: birimBul yığın izinde yok. Çünkü o, işini bitirip undefined döndürmüş ve yığından çıkmıştı. Yığın izi yalnızca hata anında hâlâ bitmemiş, sonuç bekleyen fonksiyonları gösterir.

Patladığı yer, sebebin olduğu yer değil

Yığın izi hatanın nerede patladığını söyler; sebebi her zaman orada değildir. 13. satırda birim undefined. Neden? birim 12. satırda birimBul(ad)'dan geldi.

birimBul neden bulamadı? ad, 19. satırda uye.ad'dan geldi. O üye de 27. satırdaki { ad: "Yasuo", yildiz: 3 }: dükkânda Yasuo yok. Değerin geldiği yolu geriye doğru izledin ve sebebi buldun.

Ne oldu? Tür ve mesaj satırını oku (TypeError: … (reading 'maliyet')).
Nerede patladı? İlk at satırına bak: fonksiyonun adı ve satır:sütun. Bu satır JSON.parse (<anonymous>) ya da node: gibi JavaScript'in veya Node'un kendi kodunu gösteriyorsa, kendi dosyanın adının geçtiği ilk satırı bul.
Kim çağırdı? Kendi dosyanın at satırlarını aşağı doğru izle; her satır, üstündekini çağıran yerdir.
Nerede durmalı? İçinde node:internal geçen ilk at satırında.
Sebep nerede? Patlayan değerin nereden geldiğini bu satırlarda geriye doğru takip et.

Girdi doğrulama: erken ve açık hata

Yığın izi örneğindeki asıl sorun şuydu: hata, sebebinden birkaç adım ötede ve şifreli bir mesajla patladı. Cannot read properties of undefined (reading 'maliyet') yazısından "dükkânda Yasuo yok" sonucuna varmak için bütün yolu geri izlemen gerekti. Hata, sorunun doğduğu yerde ve açık bir mesajla fırlatılsaydı? birimBul'u değiştir:

ders13.js

1const dukkan = [2    { ad: "Ahri", maliyet: 4 },3    { ad: "Garen", maliyet: 1 },4    { ad: "Jinx", maliyet: 3 },5]6 7function birimBul(ad) {8    const birim = dukkan.find((b) => b.ad === ad)9    if (birim === undefined) {10        throw new Error(`Dükkânda "${ad}" adlı birim yok`)11    }12    return birim13}14 15function birimDegeri(ad, yildiz) {16    const birim = birimBul(ad)17    return birim.maliyet * yildiz18}19 20function takimDegeri(takim) {21    let toplam = 022    for (const uye of takim) {23        toplam = toplam + birimDegeri(uye.ad, uye.yildiz)24    }25    return toplam26}27 28const takim = [29    { ad: "Ahri", yildiz: 2 },30    { ad: "Jinx", yildiz: 1 },31    { ad: "Yasuo", yildiz: 3 },32]33console.log("Takım değeri: " + takimDegeri(takim))

Hata çıktısı

C:\kod\ogren\ders13.js:10        throw new Error(`Dükkânda "${ad}" adlı birim yok`)        ^ Error: Dükkânda "Yasuo" adlı birim yok    at birimBul (C:\kod\ogren\ders13.js:10:15)    at birimDegeri (C:\kod\ogren\ders13.js:16:19)    at takimDegeri (C:\kod\ogren\ders13.js:23:27)    at Object.<anonymous> (C:\kod\ogren\ders13.js:33:32)    ... Node.js v24.20.0

Veri aynı, ama bu kez mesaj sebebi doğrudan söylüyor ve hata, sorunun doğduğu birimBul'da fırlatılıyor. Buna girdi doğrulama denir: fonksiyon kendisine gelen değerleri işe başlamadan denetler; uygun değilse hemen ve açık bir hatayla durur. Mesajı Ders 9'daki şablon metinle (`…${ad}…`) yazdık, böylece gelen değer de mesajın içinde.

Doğrulamasız: mesaj … (reading 'maliyet'), patladığı yer birimDegeri (13. satır). Sebebi bulmak için yolu geriye izlemek gerekir.
Doğrulamalı: mesaj Dükkânda "Yasuo" adlı birim yok, patladığı yer birimBul (10. satır), yani sorunun doğduğu yer. Mesajı okumak yeter.

Bu tür denetimleri kapıdaki bekçi gibi düşün: geçersiz değeri içeri almaz, fonksiyonun geri kalanı da gelen değerin doğru olduğuna güvenerek yazılır. Ders 6'daki erken çıkışa benziyor; fark, bekçinin return yerine throw kullanması: sessizce dönmez, ne olduğunu söyleyerek durur.

Yıldız için de bir bekçi ekle; bizim dükkânda bir birim 1, 2 ya da 3 yıldızlı olabilir. takimDegeri'ni ve son satırları sil, yerine dört deneme yapan bir döngü yaz:

ders13.js

1const dukkan = [2    { ad: "Ahri", maliyet: 4 },3    { ad: "Garen", maliyet: 1 },4    { ad: "Jinx", maliyet: 3 },5]6 7function birimBul(ad) {8    const birim = dukkan.find((b) => b.ad === ad)9    if (birim === undefined) {10        throw new Error(`Dükkânda "${ad}" adlı birim yok`)11    }12    return birim13}14 15function birimDegeri(ad, yildiz) {16    if (![1, 2, 3].includes(yildiz)) {17        const mesaj = `Yıldız 1-3 olmalı, gelen: ${yildiz}`18        throw new RangeError(mesaj)19    }20    const birim = birimBul(ad)21    return birim.maliyet * yildiz22}23 24const denemeler = [25    { ad: "Jinx", yildiz: 2 },26    { ad: "Jinx", yildiz: 4 },27    { ad: "Jinx" },28    { ad: "Teemo", yildiz: 1 },29]30 31for (const deneme of denemeler) {32    try {33        const deger = birimDegeri(deneme.ad, deneme.yildiz)34        console.log(deneme.ad + ": " + deger + " altın")35    } catch (hata) {36        console.log(hata.name + ": " + hata.message)37    }38}

Çıktı

Jinx: 6 altınRangeError: Yıldız 1-3 olmalı, gelen: 4RangeError: Yıldız 1-3 olmalı, gelen: undefinedError: Dükkânda "Teemo" adlı birim yok

Dört denemenin hiçbiri programı durdurmadı; geçersiz olanlar ne olduğunu açıkça söyledi. gelen: undefined satırına bak: yıldızı yazmayı unuttuğunu mesajın kendisi söylüyor. yildiz < 1 || yildiz > 3 diye denetleseydin undefined bu bekçiden geçerdi (undefined < 1 de undefined > 3 de false'tur) ve sonuç sessizce NaN olurdu. İzin verilen değerleri tek tek saymak ([1, 2, 3].includes(yildiz)) daha güvenli.

Bir yenilik daha: RangeError. Hata türünü sen de seçebilirsin. Değer izin verilen değerlerden biri değilse ya da aralığın dışındaysa new RangeError("..."), türü yanlışsa (sayı yerine metin gelmesi gibi) new TypeError("...") yazarsın; kullanımları new Error ile aynı. catch tarafında hata.name bu türü gösterir.

Teemo'nun hatası birimBul'da fırlatıldı ama onu ana programdaki döngü yakaladı. Aradaki birimDegeri'nde try olmadığı için hata oradan geçip gitti:

Şekil 13.4 Fırlatılan hata, yakalayan bir catch bulana kadar çağıranlara geri gider.

İyi bir hata mesajı üç şey söyler: ne bekleniyordu, ne geldi, hangi şeyde. "Geçersiz değer" ya da "Hata!" hiçbirini söylemez; Yıldız 1-3 olmalı, gelen: 4 üçünü de söyler. Mesaj uzunsa bekçideki gibi önce bir mesaj değişkenine yazıp sonra fırlatabilirsin.

Erken denetle

Erken, işe başlamadan demek. Denetimi işin ortasına koyarsan hata çıktığında iş yarım kalır:

ders13.js

1const ahri = { altin: 200, envanter: [] }2 3function esyaAl(oyuncu, esya) {4    oyuncu.altin = oyuncu.altin - esya.fiyat5    if (oyuncu.altin < 0) {6        throw new Error("Yetersiz altın")7    }8    oyuncu.envanter.push(esya.ad)9}10 11try {12    esyaAl(ahri, { ad: "Uzun Kılıç", fiyat: 350 })13} catch (hata) {14    console.log("Alınamadı: " + hata.message)15}16console.log(ahri)

Çıktı

Alınamadı: Yetersiz altın{ altin: -150, envanter: [] }

Alışveriş olmadı ama altın 350 azaldı, çünkü denetim altın düşüldükten sonra yapıldı. Denetimi en başa al:

ders13.js

1const ahri = { altin: 200, envanter: [] }2 3function esyaAl(oyuncu, esya) {4    if (oyuncu.altin < esya.fiyat) {5        throw new Error("Yetersiz altın")6    }7    oyuncu.altin = oyuncu.altin - esya.fiyat8    oyuncu.envanter.push(esya.ad)9}10 11try {12    esyaAl(ahri, { ad: "Uzun Kılıç", fiyat: 350 })13} catch (hata) {14    console.log("Alınamadı: " + hata.message)15}16console.log(ahri)

Çıktı

Alınamadı: Yetersiz altın{ altin: 200, envanter: [] }

Hata bu kez hiçbir şey değişmeden fırlatıldı; Ahri'nin altını yerinde.

Ne zaman yakalamalı, ne zaman yakalamamalı?

catch her hatayı yakalar; beklemediklerini de. Bu bir tuzaktır:

ders13.js

1function satinAl(esya, altin) {2    if (altin < esya.fiyat) {3        throw new Error("Yetersiz altın")4    }5    return altin - esya.fiyat6}7 8const kilic = { ad: "Uzun Kılıç", fiyat: 350 }9let altin = 50010 11try {12    altin = satinAl(kilic, altn)13    console.log("Kılıç alındı")14} catch (hata) {15    console.log("Paran yetmedi, kılıç alınamadı")16}17console.log("Kalan altın: " + altin)

Çıktı

Paran yetmedi, kılıç alınamadıKalan altın: 500

500 altınla 350'lik kılıç alınamadı mı? Program "paran yetmedi" diyor ama yanılıyor: 12. satırda altin yerine altn yazılmış. Asıl hata ReferenceError: altn is not defined; catch onu da yakaladı ve üstüne yanlış bir açıklama yapıştırdı. Böyle bir hatayı saatlerce yanlış yerde ararsın.

Çözüm: yalnızca ne yapacağını bildiğin hatayı işle, gerisini throw hata ile yeniden fırlat:

ders13.js

1function satinAl(esya, altin) {2    if (altin < esya.fiyat) {3        throw new Error("Yetersiz altın")4    }5    return altin - esya.fiyat6}7 8const kilic = { ad: "Uzun Kılıç", fiyat: 350 }9let altin = 50010 11try {12    altin = satinAl(kilic, altn)13    console.log("Kılıç alındı")14} catch (hata) {15    if (hata.message === "Yetersiz altın") {16        console.log("Paran yetmedi, kılıç alınamadı")17    } else {18        throw hata19    }20}21console.log("Kalan altın: " + altin)

Hata çıktısı

C:\kod\ogren\ders13.js:18        throw hata        ^ ReferenceError: altn is not defined    at Object.<anonymous> (C:\kod\ogren\ders13.js:12:28)    ... Node.js v24.20.0

Yanlış yazılan ad artık gizlenmiyor: program duruyor ve gerçek mesajı gösteriyor. En üst satır 18'i (throw hata) gösteriyor, çünkü hata en son orada fırlatıldı. Ama ilk at satırı (12:28) hatanın doğduğu yeri söylüyor: altn. Onu düzeltirsen program Kılıç alındı ve Kalan altın: 150 yazar.

Durum	Yakala mı?	Ne yap?
Dışarıdan gelen veri bozuk olabilir (kayıt, kullanıcı girdisi)	Evet	Haber ver; kaydı atla ya da varsayılan değer kullan
Kendi fırlattığın, karşılığını bildiğin hata (`Yetersiz altın`)	Evet, kararı veren yerde	Mesajı göster, başka seçenek sun
Kodundaki hata: yanlış yazılmış ad, `undefined`'dan okuma	Hayır	Program dursun; yığın izini oku, kodu düzelt
Ne yapacağını bilmediğin hata	Hayır	Yakaladıysan `throw hata` ile geri fırlat

Üç alışkanlık:

catch'i asla boş bırakma. En azından hata.message'ı yaz.
try'ı dar tut. Yalnızca hata çıkarabilecek satırları içine al. Bütün programı tek bir try'a sarmak, bütün hataları tek bir catch'in altına süpürmek demektir.
if ile önleyebildiğini try ile yakalama. Boş bir dizi için if (takim.length === 0) yeter. try, önceden denetleyemediğin şeyler içindir: bozuk JSON gibi.

Sık hataBoş catch: hata kayboldu, sonuç yanlış

Ne zaman çıkar? catch bloğunu boş bırakınca. Program çökmez, hiçbir şey söylemez; ama sonuç sessizce yanlış olur.

ders13.js

1const kayitlar = [2    '{"isim": "Ahri", "altin": 450}',3    '{"isim": "Lux", "altin":',4    '{"isim": "Jinx", "altin": 300}',5]6 7let toplam = 08for (const kayit of kayitlar) {9    try {10        toplam = toplam + JSON.parse(kayit).altin11    } catch (hata) {12    }13}14console.log("Takımın toplam altını: " + toplam)

Çıktı

Takımın toplam altını: 750

Takımda üç oyuncu var, ama toplam yalnızca ikisinin altınını içeriyor. Lux'un kaydı bozuk ve bunu kimse bilmiyor; bu sayıya güvenip karar verirsen yanılırsın.

Nasıl düzelir? catch'in içinde en azından ne olduğunu yaz: console.log("Bozuk kayıt atlandı: " + hata.message). Eksik bir şey olduğunu kullanıcı da sen de bilmelisin.

Sık hatatry bloğunun dışında kalan hata

Ne zaman çıkar? Hata çıkarabilecek satırı try'ın dışına yazınca. try / catch yalnızca kendi süslü parantezleri içindeki satırları korur.

ders13.js

1const kayit = '{"isim": "Lux", "seviye":'2const oyuncu = JSON.parse(kayit)3 4try {5    console.log(oyuncu.isim + " seviye " + oyuncu.seviye)6} catch (hata) {7    console.log("Bozuk kayıt: " + hata.message)8}

Hata çıktısı

<anonymous_script>:1{"isim": "Lux", "seviye": SyntaxError: Unexpected end of JSON input    at JSON.parse (<anonymous>)    at Object.<anonymous> (C:\kod\ogren\ders13.js:2:21)    ... Node.js v24.20.0

Nasıl düzelir? JSON.parse satırını try'ın içine al. Bu hata çoğunlukla şöyle yapılır: try'ın içinde const ile oluşturulan değişken dışarıda görünmez (blok kapsamı), sen de onu dışarıda kullanabilmek için riskli satırı dışarı çıkarırsın. Doğrusu, değişkeni kullanan satırları da try'ın içine almak.

Sık hatacatch yanlış yazılan adı yuttu, yanlış mesaj verdi

Ne zaman çıkar? try'ın içinde bir adı yanlış yazınca (altin yerine altn). JavaScript ReferenceError fırlatır, catch ise hangi hatayı yakaladığına bakmadan kendi cümlesini yazar. Program çökmez ama yanlış şey söyler.

Bu bölümün başındaki örnekte 500 altınla 350'lik kılıç, "paran yetmedi" denerek alınmadı.

Nasıl düzelir? catch'te en azından hata.message'ı yazdır; daha iyisi, yalnızca beklediğin hatayı işleyip gerisini throw hata ile geri fırlat. O zaman gerçek mesaj ortaya çıkar: ReferenceError: altn is not defined.

Sık çalışma zamanı hataları

Hata türlerini Ders 1'den tanıyorsun: SyntaxError yazım, ReferenceError tanınmayan ad, TypeError yanlış kullanım. Bu derste iki tür daha gördün: kendi fırlattığın genel Error ve aralık dışı değerler için RangeError. JavaScript de RangeError fırlatır:

Sık hataRangeError: toFixed() digits argument must be between 0 and 100

Ne zaman çıkar? Ders 9'daki toFixed'e 0 ile 100 arasında olmayan bir basamak sayısı verince.

ders13.js

1const kda = 3.141592console.log(kda.toFixed(2))3console.log(kda.toFixed(101))

Hata çıktısı

3.14C:\kod\ogren\ders13.js:3console.log(kda.toFixed(101))                ^ RangeError: toFixed() digits argument must be between 0 and 100    at Number.toFixed (<anonymous>)    at Object.<anonymous> (C:\kod\ogren\ders13.js:3:17)    ... Node.js v24.20.0

Nasıl düzelir? Basamak sayısı 0 ile 100 arasında olmalı. Sayı bir hesaptan ya da kullanıcıdan geliyorsa toFixed'den önce doğrula. at Number.toFixed (<anonymous>) satırı, hatanın JavaScript'in kendi toFixed'inin içinde çıktığını söylüyor; senin satırın hemen altındaki: ders13.js:3.

Sık hataRangeError: Maximum call stack size exceeded

Ne zaman çıkar? Bir fonksiyon kendini durmadan çağırınca. Her çağrı yığına bir kat ekler; çağrı yığınının bir üst sınırı vardır ve dolunca program durur.

ders13.js

1function seviyeAtla(seviye) {2    return seviyeAtla(seviye + 1)3}4 5console.log(seviyeAtla(1))

Hata çıktısı

C:\kod\ogren\ders13.js:2    return seviyeAtla(seviye + 1)    ^ RangeError: Maximum call stack size exceeded    at seviyeAtla (C:\kod\ogren\ders13.js:2:5)    at seviyeAtla (C:\kod\ogren\ders13.js:2:12)    at seviyeAtla (C:\kod\ogren\ders13.js:2:12)    at seviyeAtla (C:\kod\ogren\ders13.js:2:12)    ... Node.js v24.20.0

Yığın izinde aynı fonksiyonun alt alta tekrar etmesi bu hatanın imzasıdır (Node yalnızca ilk 10 satırı gösterir). Bunu bilerek yapmanın da bir adı var, özyineleme (recursion), ama buradaki konumuz o değil.

Nasıl düzelir? Tekrar eden satıra git (ders13.js:2) ve çağrının neden hiç bitmediğine bak. Çoğu zaman yanlış fonksiyonu çağırmışsındır: başka bir fonksiyonu çağıracakken fonksiyonun kendi adını yazmak gibi.

Programlarında en sık karşılaşacağın çalışma zamanı hataları ve anlamları:

TypeError: Cannot read properties of undefined (reading 'hp'): undefined'ın içinden alan okunmak istendi. find bir şey bulamayınca, olmayan bir alanın içine bakınca ya da dizinin dışındaki bir sırayı okuyunca çıkar (Ders 12).
TypeError: Cannot set properties of undefined (setting 'hp'): aynısı, bu kez alana değer yazarken.
TypeError: takim.map is not a function: fonksiyon gibi çağırdığın şey fonksiyon değil. Dizi sandığın şey obje ya da metindir, ya da metodun adını yanlış yazmışsındır.
TypeError: Reduce of empty array with no initial value: boş bir dizide başlangıç değeri verilmemiş reduce (Ders 11). İkinci argümanı (başlangıç değerini) ver.
TypeError: Cannot convert undefined or null to object: obje beklenen yere undefined ya da null verildi; örneğin Object.keys(undefined).
TypeError: ahri.esyalar is not iterable: for...of ya da ... ile gezmek istediğin şey bir dizi değil; çoğu zaman undefined ya da bir obje (Ders 12).
TypeError: Cannot destructure property 'hp' of 'ahri.istatistik' as it is undefined.: parçalamaya çalıştığın değer undefined; tırnak içinde nereden geldiği yazar (Ders 12).
SyntaxError: Unexpected end of JSON input: JSON.parse'a boş ya da yarım bir metin verildi.

Sık hatatry / catch dosyadaki yazım hatasını yakalamaz

Ne zaman çıkar? Dosyandaki bir yazım hatasını (SyntaxError) try ile yakalamayı umduğunda.

ders13.js

1console.log("Program başladı")2try {3    let altin = 3004    altin = altin -5} catch (hata) {6    console.log("Yakalandı: " + hata.message)7}

Hata çıktısı

C:\kod\ogren\ders13.js:5} catch (hata) {^ SyntaxError: Unexpected token '}'    at wrapSafe (node:internal/modules/cjs/loader:1861:18)    ... Node.js v24.20.0

En üstteki Program başladı satırı bile çalışmadı. Node dosyayı çalıştırmadan önce okur; yazım hatası bulunca hiçbir satırı çalıştırmaz, try daha devreye bile girmemiştir. Mesaj 5. satırı gösteriyor, çünkü JavaScript 4. satırdaki - işaretinden sonra bir değer beklerken karşısına } çıktı.

Nasıl düzelir? Yazım hatası yakalanmaz, düzeltilir: 4. satırdaki yarım işlemi tamamla. try / catch yalnızca çalışma zamanı hatalarını yakalar.

Görevler

Her görevi ders13.js dosyasında yap; önceki kodu sil ya da yorum satırına çevir. Önce kendin dene, takılırsan ipuçlarını sırayla aç. Çözüme en son bak.

Görev 1

Mana yetiyor mu?

yetenekKullan(mana, bedel) adında bir fonksiyon yaz. Mana yetiyorsa kalan manayı döndürsün, yetmiyorsa "Yetersiz mana" mesajlı bir hata fırlatsın. Sonra 100 manayla başla ve sırasıyla 30, 50, 40 ve 20 manalık dört yetenek kullan. Mana yetmeyen yetenek programı durdurmasın, sıradakine geçilsin. Çıktı:

Metin

30 mana: kalan 7050 mana: kalan 2040 mana: Yetersiz mana20 mana: kalan 0

İpucu 1

Fonksiyonun içi satinAl'a benziyor: önce if ile denetle; yetmiyorsa throw new Error("Yetersiz mana"), yetiyorsa return.

İpucu 2

Bedelleri bir diziye koy ve for...of ile gez. try / catch döngünün içinde olmalı; dışında olursa ilk hatada bütün döngü biter.

İpucu 3

Son satır bir sınır denemesi: 20 mana varken 20 manalık yetenek kullanılabilmeli. Orada Yetersiz mana görüyorsan karşılaştırma işaretine bak.

Çözümü göster

ders13.js

1function yetenekKullan(mana, bedel) {2    if (mana < bedel) {3        throw new Error("Yetersiz mana")4    }5    return mana - bedel6}7 8let mana = 1009const bedeller = [30, 50, 40, 20]10 11for (const bedel of bedeller) {12    try {13        mana = yetenekKullan(mana, bedel)14        console.log(bedel + " mana: kalan " + mana)15    } catch (hata) {16        console.log(bedel + " mana: " + hata.message)17    }18}

Çıktı

30 mana: kalan 7050 mana: kalan 2040 mana: Yetersiz mana20 mana: kalan 0

Sınır denemesi: mana < bedel yerine mana <= bedel yazsaydın son satırda da Yetersiz mana çıkardı, çünkü 20, 20'ye eşit. Mana tam yetiyorsa yetenek kullanılabilmeli. Hata çıkan turda mana = … ataması yapılmadığı için mana 20'de kaldı.

Görev 2

Hextech sandığı

Hextech sandığı açılırken ekranda "açılıyor" yazısı görünüyor; bunu aciliyor değişkeni tutuyor. Elindeki anahtar sayısını alan sandikAc(anahtar) fonksiyonunu yaz:

Başta aciliyor'u true yapsın.
Anahtar yoksa (anahtar < 1) "Anahtarın yok" mesajlı bir hata fırlatsın; varsa bir anahtar harcayıp kalan anahtar sayısını döndürsün.
Hata çıksa da çıkmasa da en sonunda aciliyor'u false yapsın. Hatayı yakalamasın; onu aşağıdaki deneme kodu yakalayacak.

Deneme kodu, fonksiyonun altına:

JavaScript

let anahtar = 2for (let i = 1; i <= 3; i++) {    try {        anahtar = sandikAc(anahtar)        console.log(i + ". açıldı, kalan: " + anahtar)    } catch (hata) {        console.log(i + ". açılmadı: " + hata.message)    }    console.log("açılıyor mu: " + aciliyor)}

Beklenen çıktı:

Metin

1. açıldı, kalan: 1açılıyor mu: false2. açıldı, kalan: 0açılıyor mu: false3. açılmadı: Anahtarın yokaçılıyor mu: false

İpucu 1

let aciliyor = false satırı fonksiyonun dışında, dosyanın en üstünde olmalı; hem fonksiyon hem deneme kodu onu görmeli.

İpucu 2

Fonksiyonun içine catch'siz bir try / finally yaz: throw ve return try'ın içinde, aciliyor = false ise finally'de.

Çözümü göster

ders13.js

1let aciliyor = false2 3function sandikAc(anahtar) {4    aciliyor = true5    try {6        if (anahtar < 1) {7            throw new Error("Anahtarın yok")8        }9        return anahtar - 110    } finally {11        aciliyor = false12    }13}14 15let anahtar = 216for (let i = 1; i <= 3; i++) {17    try {18        anahtar = sandikAc(anahtar)19        console.log(i + ". açıldı, kalan: " + anahtar)20    } catch (hata) {21        console.log(i + ". açılmadı: " + hata.message)22    }23    console.log("açılıyor mu: " + aciliyor)24}

Çıktı

1. açıldı, kalan: 1açılıyor mu: false2. açıldı, kalan: 0açılıyor mu: false3. açılmadı: Anahtarın yokaçılıyor mu: false

aciliyor = false satırını finally yerine return'den hemen önce yazsaydın ilk iki deneme yine doğru görünürdü. Ama üçüncü denemede throw o satırı atlar ve son satır açılıyor mu: true olurdu: ekranda sonsuza kadar "açılıyor" yazısı kalırdı. Son anahtarın da harcanabilmesi (2. deneme) bir sınır denemesi.

Görev 3

Yığın izi dedektifi

Bu program her oyuncunun KDA'sını (öldürme ve asist toplamının ölüm sayısına oranı; hiç ölmeyenin ölümü 1 sayılıyor) yazmalıydı, ama çöküyor. Kodu değiştirmeden önce çalıştır ve yalnızca hata mesajına bakarak şu soruları cevapla:

ders13.js

1const istatistik = [2    { isim: "Ahri", kill: 8, olum: 2, asist: 7 },3    { isim: "Garen", kill: 3, olum: 0, asist: 4 },4    { isim: "Lux", kill: 2, olum: 5, asist: 12 },5]6 7function oyuncuBul(isim) {8    return istatistik.find((o) => o.isim === isim)9}10 11function kdaHesapla(isim) {12    const oyuncu = oyuncuBul(isim)13    const bolen = Math.max(oyuncu.olum, 1)14    return ((oyuncu.kill + oyuncu.asist) / bolen).toFixed(1)15}16 17function raporYaz(isimler) {18    for (const isim of isimler) {19        console.log(isim + " KDA: " + kdaHesapla(isim))20    }21}22 23raporYaz(["Ahri", "Garen", "lux"])

Hata çıktısı

Ahri KDA: 7.5Garen KDA: 7.0C:\kod\ogren\ders13.js:13    const bolen = Math.max(oyuncu.olum, 1)                                  ^ TypeError: Cannot read properties of undefined (reading 'olum')    at kdaHesapla (C:\kod\ogren\ders13.js:13:35)    at raporYaz (C:\kod\ogren\ders13.js:19:39)    at Object.<anonymous> (C:\kod\ogren\ders13.js:23:1)    ... Node.js v24.20.0

Hata hangi fonksiyonda, hangi satırda patladı?
O fonksiyonu kim, hangi satırdan çağırdı? Onu da kim çağırdı?
Patlayan değer neden undefined? Asıl sebep hangi satırda?

Sonra iki şey yap: oyuncuBul'a bir bekçi ekle ki aradığı oyuncuyu bulamazsa Listede "lux" adlı oyuncu yok gibi açık bir hata fırlatsın. Ardından asıl sebebi düzelt. Beklenen çıktı:

Metin

Ahri KDA: 7.5Garen KDA: 7.0Lux KDA: 2.8

İpucu 1

İlk at satırı patladığı yeri, ikincisi onu çağıranı, üçüncüsü de onu çağıranı gösterir. Object.<anonymous> ana program demek.

İpucu 2

oyuncu 12. satırda oyuncuBul(isim)'den geliyor; isim de 23. satırdaki dizinin elemanlarından biri. find'a verilen fonksiyon adları === ile karşılaştırıyor ve === büyük-küçük harfe duyarlı.

Çözümü göster

kdaHesapla'da, 13. satırda: oyuncu.olum okunurken.
kdaHesapla'yı raporYaz 19. satırdan çağırdı; raporYaz'ı da ana program 23. satırdan.
oyuncuBul("lux") kimseyi bulamadı ve undefined döndürdü, çünkü listede "Lux" büyük harfle yazılı. Asıl sebep 23. satırdaki "lux".

Bekçili ve düzeltilmiş hâli:

ders13.js

1const istatistik = [2    { isim: "Ahri", kill: 8, olum: 2, asist: 7 },3    { isim: "Garen", kill: 3, olum: 0, asist: 4 },4    { isim: "Lux", kill: 2, olum: 5, asist: 12 },5]6 7function oyuncuBul(isim) {8    const oyuncu = istatistik.find((o) => o.isim === isim)9    if (oyuncu === undefined) {10        throw new Error(`Listede "${isim}" adlı oyuncu yok`)11    }12    return oyuncu13}14 15function kdaHesapla(isim) {16    const oyuncu = oyuncuBul(isim)17    const bolen = Math.max(oyuncu.olum, 1)18    return ((oyuncu.kill + oyuncu.asist) / bolen).toFixed(1)19}20 21function raporYaz(isimler) {22    for (const isim of isimler) {23        console.log(isim + " KDA: " + kdaHesapla(isim))24    }25}26 27raporYaz(["Ahri", "Garen", "Lux"])

Çıktı

Ahri KDA: 7.5Garen KDA: 7.0Lux KDA: 2.8

Bekçiyi ekleyip adı düzeltmeden çalıştırırsan mesaj sebebi doğrudan söyler: Error: Listede "lux" adlı oyuncu yok, yığın izinin en üstünde de at oyuncuBul. Garen'in satırı ayrıca bir sınır denemesi: 0 ölümde Math.max(0, 1) 1 verir, böylece sıfıra bölünmez ve Infinity çıkmaz.

Görev 4

Takım kurma bekçisi

takimKur(isimler) fonksiyonu şampiyon adlarından oluşan bir dizi alsın ve şu durumlarda açık bir hata fırlatsın:

Dizi boşsa: Takım boş olamaz
5'ten fazla ad varsa, RangeError türünde: En fazla 5 şampiyon, gelen: 6
Bir ad boşsa ya da yalnızca boşluktan oluşuyorsa: 2. sıradaki ad boş (sıra 1'den başlasın)
Aynı ad iki kez varsa: "Ahri" iki kez seçilmiş

Sorun yoksa Takım hazır: 3 şampiyon gibi bir metin döndürsün. Şu altı diziyi bir döngüde dene; hata çıkarsa hata.name ve hata.message'ı yazdır:

JavaScript

const denemeler = [    ["Ahri", "Garen", "Jinx"],    [],    ["Ahri", "Lux", "Garen", "Jinx", "Teemo", "Annie"],    ["Ahri", "  ", "Lux"],    ["Ahri", "Lux", "Ahri"],    ["Ahri", "Lux", "Garen", "Jinx", "Teemo"],]

Beklenen çıktı:

Metin

Takım hazır: 3 şampiyonError: Takım boş olamazRangeError: En fazla 5 şampiyon, gelen: 6Error: 2. sıradaki ad boşError: "Ahri" iki kez seçilmişTakım hazır: 5 şampiyon

İpucu 1

Önce dizinin bütününe bak (boş mu, 5'ten uzun mu), sonra adları tek tek gez. Sıra numarası gerektiği için for...of yerine sayaçlı for döngüsü (Ders 5) daha uygun.

İpucu 2

Boşluktan oluşan adı yakalamak için Ders 9'daki trim: isim.trim() === "". Aynı adın ikinci kez geçtiğini anlamak için isimler.indexOf(isim): bu, adın ilk geçtiği sırayı verir. O sıra şu anki i değilse ad daha önce de geçmiştir.

Çözümü göster

ders13.js

1function takimKur(isimler) {2    const sayi = isimler.length3    if (sayi === 0) {4        throw new Error("Takım boş olamaz")5    }6    if (sayi > 5) {7        const mesaj = `En fazla 5 şampiyon, gelen: ${sayi}`8        throw new RangeError(mesaj)9    }10    for (let i = 0; i < sayi; i++) {11        const isim = isimler[i]12        if (isim.trim() === "") {13            throw new Error(`${i + 1}. sıradaki ad boş`)14        }15        if (isimler.indexOf(isim) !== i) {16            throw new Error(`"${isim}" iki kez seçilmiş`)17        }18    }19    return `Takım hazır: ${sayi} şampiyon`20}21 22const denemeler = [23    ["Ahri", "Garen", "Jinx"],24    [],25    ["Ahri", "Lux", "Garen", "Jinx", "Teemo", "Annie"],26    ["Ahri", "  ", "Lux"],27    ["Ahri", "Lux", "Ahri"],28    ["Ahri", "Lux", "Garen", "Jinx", "Teemo"],29]30 31for (const isimler of denemeler) {32    try {33        console.log(takimKur(isimler))34    } catch (hata) {35        console.log(hata.name + ": " + hata.message)36    }37}

Çıktı

Takım hazır: 3 şampiyonError: Takım boş olamazRangeError: En fazla 5 şampiyon, gelen: 6Error: 2. sıradaki ad boşError: "Ahri" iki kez seçilmişTakım hazır: 5 şampiyon

Sınır denemeleri: tam 5 adlık son dizi geçti, 6 adlık dizi durduruldu; boş dizi döngüye hiç girmeden yakalandı. Bekçi bir sorun bulduğu anda throw fonksiyonu bitirir, bu yüzden bir dizide birden çok sorun varsa yalnızca ilki söylenir.

Görev 5

Ayar dosyası

Ders 12'nin son görevindeki ayarları hatırla: oyunun ayarları {"ses": 70, "dil": "tr"} gibi bir JSON metninde duruyor, varsayılanlar da const varsayilanAyarlar = { ses: 50, dil: "tr" }. İki fonksiyon yaz:

sesDenetle(ses): ses 0 ile 100 arasında değilse RangeError fırlatsın: Ses 0-100 olmalı, gelen: 101.
ayarOku(metin): metni JSON.parse ile çözsün, sesi sesDenetle ile denetlesin ve ayarları döndürsün. Metin bozuksa (SyntaxError) programı durdurmasın: Ayar bozuk, varsayılanlar geçerli yazıp varsayılan ayarları döndürsün. Bunun dışındaki her hatayı, RangeError dahil, yeniden fırlatsın; onu ayarOku'yu çağıran kod yakalasın.

Deneme kodu:

JavaScript

const metinler = [    '{"ses": 100, "dil": "tr"}',    '{"ses": 0, "dil": "en"}',    '{"ses": 70, "dil":',    '{"ses": 101, "dil": "tr"}',] for (const metin of metinler) {    try {        console.log(ayarOku(metin))    } catch (hata) {        console.log(hata.name + ": " + hata.message)    }}

Beklenen çıktı:

Metin

{ ses: 100, dil: 'tr' }{ ses: 0, dil: 'en' }Ayar bozuk, varsayılanlar geçerli{ ses: 50, dil: 'tr' }RangeError: Ses 0-100 olmalı, gelen: 101

İpucu 1

JSON.parse'ı ve sesDenetle çağrısını aynı try'ın içine koy. catch'te hata.name'e bak.

İpucu 2

catch iki yola ayrılıyor: hata.name === "SyntaxError" ise mesajı yaz ve varsayılanları return et; değilse throw hata.

İpucu 3

Ses denetimi: ses < 0 || ses > 100. 0 ve 100 geçerli olmalı; deneme kodunun ilk iki metni tam bu sınırları deniyor.

Çözümü göster

ders13.js

1const varsayilanAyarlar = { ses: 50, dil: "tr" }2 3function sesDenetle(ses) {4    if (ses < 0 || ses > 100) {5        const mesaj = `Ses 0-100 olmalı, gelen: ${ses}`6        throw new RangeError(mesaj)7    }8}9 10function ayarOku(metin) {11    try {12        const ayar = JSON.parse(metin)13        sesDenetle(ayar.ses)14        return ayar15    } catch (hata) {16        if (hata.name === "SyntaxError") {17            console.log("Ayar bozuk, varsayılanlar geçerli")18            return { ...varsayilanAyarlar }19        }20        throw hata21    }22}23 24const metinler = [25    '{"ses": 100, "dil": "tr"}',26    '{"ses": 0, "dil": "en"}',27    '{"ses": 70, "dil":',28    '{"ses": 101, "dil": "tr"}',29]30 31for (const metin of metinler) {32    try {33        console.log(ayarOku(metin))34    } catch (hata) {35        console.log(hata.name + ": " + hata.message)36    }37}

Çıktı

{ ses: 100, dil: 'tr' }{ ses: 0, dil: 'en' }Ayar bozuk, varsayılanlar geçerli{ ses: 50, dil: 'tr' }RangeError: Ses 0-100 olmalı, gelen: 101

RangeError önce ayarOku'nun kendi catch'ine düştü; SyntaxError olmadığı için orada yeniden fırlatıldı ve deneme kodunun catch'ine ulaştı. throw hata satırını unutsaydın 101'lik ses sessizce yutulur, fonksiyon undefined döndürürdü.
Varsayılanları { ...varsayilanAyarlar } ile kopyalayıp döndürdük (yayma, Ders 12). Objenin kendisini döndürseydik, onu alıp değiştiren bir kod asıl varsayılan ayarları da bozardı.
Bir açık daha var: '{"dil": "tr"}' gibi ses alanı hiç olmayan bir metin denetimden geçer ve { dil: 'tr' } döner, çünkü undefined < 0 de undefined > 100 de false. İstersen bunun için de bir bekçi ekle.

Kendini sına

Soru 1

Bu program ne yazar?

JavaScript

try {    console.log("A")    JSON.parse("{")    console.log("B")} catch (hata) {    console.log("C")} finally {    console.log("D")}console.log("E")

Cevabı göster

Alt alta A, C, D, E. JSON.parse("{") hata fırlatınca try'ın kalanı (B) atlanır, catch çalışır, ardından finally, en son da try'dan sonraki satır.

Soru 2

Bu program ne yazar?

JavaScript

function seviyeVer() {    try {        return "Seviye 5"    } finally {        console.log("finally")    }} console.log(seviyeVer())

Cevabı göster

Önce finally, sonra Seviye 5. return fonksiyonu bitirmeden önce finally çalışır; dönen değer ancak ondan sonra dışarıdaki console.log'a ulaşır.

Soru 3

Bu program neden undefined yazıyor?

JavaScript

try {    throw "Yetersiz mana"} catch (hata) {    console.log(hata.message)}

Cevabı göster

throw ile bir hata objesi değil, düz bir metin fırlatıldı. Metnin message alanı yoktur, bu yüzden undefined çıkar. throw new Error("Yetersiz mana") yazılsaydı Yetersiz mana yazardı.

Soru 4

Bu program ne yazar? Fonksiyonda catch olmadığına dikkat et.

JavaScript

function yukle() {    try {        console.log("1")        JSON.parse("{")        console.log("2")    } finally {        console.log("3")    }    console.log("4")} try {    yukle()} catch (hata) {    console.log("5")}console.log("6")

Cevabı göster

Alt alta 1, 3, 5, 6. JSON.parse("{") hata fırlatınca 2 atlanır. yukle'de catch yok: finally yine çalışır (3), ama hata yakalanmadığı için fonksiyon orada biter ve 4 hiç yazılmaz. Hata, yukle'yi çağıran koddaki catch'e düşer (5), program da oradan yoluna devam eder (6).

Soru 5

Yığın izini oku: hata hangi fonksiyonda çıktı, onu kim çağırdı, sebebi ne?

ders13.js

1const sampiyonlar = {2    Ahri: { saldiri: 50 },3    Lux: { saldiri: 45 },4}5 6function hasarHesapla(ad) {7    return sampiyonlar[ad].saldiri * 28}9 10const takim = ["Ahri", "Lux", "Teemo"]11const hasarlar = takim.map((ad) => hasarHesapla(ad))12console.log(hasarlar)

Hata çıktısı

C:\kod\ogren\ders13.js:7    return sampiyonlar[ad].saldiri * 2                           ^ TypeError: Cannot read properties of undefined (reading 'saldiri')    at hasarHesapla (C:\kod\ogren\ders13.js:7:28)    at C:\kod\ogren\ders13.js:11:36    at Array.map (<anonymous>)    at Object.<anonymous> (C:\kod\ogren\ders13.js:11:24)    ... Node.js v24.20.0

Cevabı göster

Hata hasarHesapla'da, 7. satırda çıktı: sampiyonlar[ad] undefined, içinden saldiri okunamadı. İkinci satırda fonksiyon adı yok, yalnızca yer var (ders13.js:11:36): bu, 11. satırdaki adsız ok fonksiyonu (ad) => hasarHesapla(ad). Onu Array.map çağırdı; <anonymous> yazması, map'in senin dosyanda değil JavaScript'in içinde olmasından. map'i de ana program 11. satırda çağırdı. Sebep: takim dizisindeki "Teemo", sampiyonlar objesinde yok.

Soru 6

Hangisinde try / catch kullanmak doğru, hangisinde değil?

Kullanıcının yazdığı bir JSON metnini çözmek.
Bir değişkenin adını yanlış yazmış olma ihtimaline karşı bütün programı tek bir try'ın içine almak.
Boş olabilecek bir dizinin ilk elemanının isim alanını okumak.
Dosyandaki bir yazım hatası (SyntaxError) programı durdurmasın diye o satırı try'ın içine almak.

Cevabı göster

Doğru. Dışarıdan gelen metin bozuk olabilir ve bunu önceden denetleyemezsin; yakala ve kullanıcıya söyle.
Yanlış. Yanlış yazılmış bir ad ReferenceError verir; catch onu yakalayabilir ama yakalamamalı, çünkü bu düzeltilmesi gereken bir kod hatası. Bütün programı tek bir try'a sarmak bu hataları gizler; program dursun, yığın izi sana yeri göstersin.
Yanlış. Bunu önceden denetleyebilirsin: if (dizi.length === 0) ya da dizi[0]?.isim. try, if ile önleyemediğin durumlar içindir.
İşe yaramaz. Node dosyayı çalıştırmadan önce okur; yazım hatası bulursa tek satır bile çalıştırmaz, try devreye bile girmez. Yazım hatası yakalanmaz, düzeltilir.

Soru 7

RangeError: Maximum call stack size exceeded görünce ilk neye bakarsın?

Cevabı göster

Yığın izine. Aynı fonksiyon adı alt alta tekrar ediyorsa o fonksiyon kendini (ya da iki fonksiyon birbirini) durmadan çağırıyordur. Tekrar eden satıra git (dosya.js:satır) ve çağrının neden hiç bitmediğine bak; çoğu zaman yanlış fonksiyonu çağırmışsındır.

Özet

Çalışma zamanı hatası program çalışırken çıkar; yakalanmazsa program o satırda durur. Yanlış sonuçla devam etmektense durmak daha güvenlidir.
try { … } catch (hata) { … }: try'da hata çıkınca kalan satırlar atlanır, catch çalışır, program yoluna devam eder.
Hata objesinin name alanı türü, message açıklamayı, stack yığın izini tutar.
throw new Error("…") kendi hatanı fırlatır ve return gibi fonksiyonu bitirir. Metin değil, her zaman Error fırlat.
finally hata olsa da olmasa da çalışır; try'daki bir return'de ya da yakalanmayan bir hatada bile: temizlik işleri oraya.
Yığın izini yukarıdan aşağı oku: tür ve mesaj, patladığı yer, onu çağıranlar; node:internal'da dur. Sebep, patladığı yerde olmayabilir.
Girdiyi erken doğrula: işe başlamadan denetle; mesajda ne beklendiğini ve ne geldiğini söyle.
Yalnızca ne yapacağını bildiğin hatayı yakala, gerisini throw hata ile geri fırlat. catch'i asla boş bırakma; kodundaki hataları (yanlış ad, undefined'dan okuma) yakalamaya çalışma, düzelt.

Kayıt noktası

Bu dersin çalışmasını Git'e kaydet. VS Code terminalinde, C:\kod\ogren klasöründeyken:

Ders 13'ün kaydı

Terminal — PowerShell

PS C:\kod\ogren> git add .PS C:\kod\ogren> git commit -m "Ders 13: try, catch ve throw"[main 6fb8d18] Ders 13: try, catch ve throw 1 file changed, 37 insertions(+) create mode 100644 ders13.js

Kayıt kimliği (6fb8d18) ve satır sayısı sende farklı olacak; dosyanda en son ne kaldıysa o sayılır. Ders 7'de dalının adını main yapmadıysan köşeli parantezde master görürsün.
Ders 7'de bu klasörü GitHub'a bağladıysan kaydı git push ile oraya da gönder.

Bir sonraki derste kodunu dosyalara bölmeyi (import / export) ve npm ile başkalarının yazdığı paketleri kullanmayı öğreneceksin.

Bu dersi bitirdimİşaret yalnızca bu tarayıcıda saklanır, kimseye gönderilmez.

#Çalışma zamanı hatası: program yolda düşer

#try / catch: dene, olmazsa yakala

#Hata objesi: name, message, stack

#throw: kendi hatanı fırlat

#finally: her durumda çalışan temizlik

#catch olmadan finally

#Yığın izini okumak

#Patladığı yer, sebebin olduğu yer değil

#Girdi doğrulama: erken ve açık hata

#Erken denetle

#Ne zaman yakalamalı, ne zaman yakalamamalı?

#Sık çalışma zamanı hataları

#Görevler

Mana yetiyor mu?

Hextech sandığı

Yığın izi dedektifi

Takım kurma bekçisi

Ayar dosyası

#Kendini sına

#Kayıt noktası

Çalışma zamanı hatası: program yolda düşer

`try` / `catch`: dene, olmazsa yakala

Hata objesi: `name`, `message`, `stack`

`throw`: kendi hatanı fırlat

`finally`: her durumda çalışan temizlik

`catch` olmadan `finally`

Yığın izini okumak

Patladığı yer, sebebin olduğu yer değil

Girdi doğrulama: erken ve açık hata

Erken denetle

Ne zaman yakalamalı, ne zaman yakalamamalı?

Sık çalışma zamanı hataları

Görevler

Kendini sına

Kayıt noktası